مناظره عقل و عشق
راوی
آماده باشید كه وقت رفتن است
عقل می گوید بمان و عشق می
گوید برو... واین هر دو، عقل وعشق را، خداوند آفریده است تا وجود انسان در
حیرت میان عقل و عشق معنا شود. در روز هشتم ذی الحجه، یوم الترویه، امام
حسین آگاه شد كه عمرو بن سعید بن عاص با سپاهی انبوه به مكه وارد شده است
تا او را مخفیانه دستگیر كنند و به شام برند و اگرنه ... حرمت حرم امن را
با خون او بشكنند. آنان كه رو به سوی قبله خویش نماز می گزارند معنای حرمت
حرم امن راچه می دانند؟ كعبه آنان كه درمكه نیست تا حرمت حرم مكه را پاس
دارند؛ كعبه آنان قصر سبزی است در دمشق كه چشم را خیره می كند. آنجا بهشتی
است كه در زمین ساخته اند تا آنان را از بهشت آسمانی كفایت كند... واز آنجا
شیطان بر قلمرو گناه حكم می راند، بر گمگشتگان برهوتِ وهم ، بر خیال
پرستانی كه در جوار بهشت لایتناهای رضوان حق، سر به آخور غرایز حیوانی و
دل به مرغزارهای سبزنمای حیات دنیا خوش داشته اند ، حال آنكه این همه ،
سرابی است كه از انعكاس نور در كویر مرده دل های قاسیه پیدا آمده است .
كعبه قبله احرار است . رستگان از بندگی غیر؛ اما اینان بت خویشتن را می
پرستند . امام برای اعمال حج احرام بسته است و لكن اینان احرام بسته اند تا
شمشیرهای آخته خویش را ازچشم ها پنهان دارند ... شكستن حرمت حرم خدا برای
آنان كه كعبه را نمی شناسند چندان عظیم نمی نماید و اگر با آنان بگویی كه
امام حسین(ع) برای پرهیز از این فاجعه مكه
را ترك گفته است در شگفت خواهند آمد... اما آن كه می داند حرم خدا نقطه
پیوند زمین و آسمان است ، درمی یابد كه شكستن حرمت حرم آن همه عظیم است كه
چیزی را با آن قیاس نمی توان كرد. بلا در كمینِ نزول بود و ابرهای سیاه
ازهمه سو ، شتابان ، بر آسمان دره تنگ مكه گرد می آمدند و فرشتگانِ همه
آسمان ها در انتظار كلام « كُن » بی قرار
بودند ؛ و اذا قضی امرا فانما یقول له كن فیكون . در میان « كُن » و «
یكون» تنها همین « فا » ( ف )فاصله است ، و آن هم در كلام ، نه در حقیقت .
آیا امام كه خود باطن كعبه است ، اذن خواهد داد كه این بدعت عظیم واقع شود
و حرمت حرم باخون او شكسته شود؟ ... خیر.
امام حج را با نیت عمره
مفرده به پایان بردند و آنگاه عزم رحیل را با كاروانیان در میان نهادند: «
الحمدلله ، ماشاءالله و لا قوه الا بالله و صلی الله علی رسوله ... مرگ ،
بر بنی آدم ، چون گردن آویزی بر گردن دختری زیبا آویخته است ، و چه بسیار
است وَلَه و اشتیاق من به دیدار اسلافم ، {چون } اشتیاق یعقوب به دیدار
یوسف ؛ و برای من قتلگاهی اختیار شده است كه اكنون می بینمش . گویا می بینم
كه بند بند مرا گرگان بیابان ، بین نواویس و كربلا از هم می درند و از من
شكمبه های خالی و انبان های گرسنه خویش را پر می كنند .» «گریزگاهی نیست از
آنچه بر قلم تقدیر رفته است . رضایت خدا ، رضایت ما اهل بیت است ؛ بر
بلایش صبر می ورزیم و او نیز با ما در آنچه پاداش صابرین است وفا خواهد كرد
. اگر پود از جامه جدا شود، اهل بیت نیز از رسول خدا جدا خواهند شد ...
آنان در حظیره القدس با او جمع خواهندآمد ، چشمش بدانان روشن خواهد شد و بر
وعده ای كه بدانان داده است وفا خواهد كرد . اكنون آن كه مشتاق است تا خون
خویش را در راه ما بذل كند و نفس خود را برای لقای خدا آماده كرده است ...
پس همراه با عزم رحیل كند كه من چون صبح شود به راه خواهم افتاد . ان
شاءالله .»
راوی
صبح شد و بانگ الرحیل
برخاست و قافله عشق عازم سفر تاریخ شد. خدایا ، چگونه ممكن است كه تو این
باب رحمت خاص را تنها بر آنان گشوده باشی كه در شب هشتم ذی الحجه سال شصتم
هجری مخاطب امام بوده اند ، و دیگران را از این دعوت محروم خواسته باشی ؟
آنان را می گویم كه عرصه حیاتشان عصری دیگر از تاریخ كره ارض است . هیهات
ما ذلك الظن بك ـ ما را از فضل تو گمان دیگری است . پس چه جای تردید؟ راهی
كه آن قافله عشق پای در آن نهاد راه تاریخ است و آن بانگ الرحیل هر صبح در
همه جا بر می خیزد. واگر نه ، این راحلان قافله عشق ، بعد از هزار و سیصد
چهل و چند سال به كدام دعوت است كه لبیك گفته اند ؟
الرحیل ! الرحیل !
اكنون بنگر حیرت میان عقل و عشق را !
اكنون بنگر حیرت عقل و جرأت
عشق را ! بگذار عاقلان ما را به ماندن بخوانند ... راحلان طریق عشق می
دانند كه ماندن نیز در رفتن است . جاودانه ماندن در جوار رفیق اعلی ، و این
اوست كه ما را كشكشانه به خویش می خواند .
« ابوبكر عمر بن حارث » ، «
عبدالله بن عباس » كه در تاریخ به « ابن عباس » مشهور است، عبدالله بن
زبیر و عبدالله بن عمر و بالاخره محمد بن حنیفه ، هر یك به زبانی با امام
سخن از ماندن می گویند ... و آن دیگری ، عبدالله بن جعفر طیار ، شوی زینب
كبری ، از «یحیی بن سعید » ، حاكم مكه ، برای او امان نامه می گیرد... اما
پاسخ امام در جواب اینان پاسخی است كه عشق به عقل می دهد ؛ اگر چه عقل نیز
اگر پیوند خویش را با سرچشمه عقل نبریده باشد ، بی تردید عشق را تصدیق
خواهد كرد . محمد بن حنیفه كه شنید امام به سوی عراق كوچ كرده است، با شتاب
خود را به موكب عشق رساند و دهانه شتر را در دست گرفت و گفت : « یا
حسین ، مگر شب گذشته مرا وعده ندادی كه بر پیشنهاد من بیندیشی؟» محمد بن
حنیفه ، برادر امام ، شب گذشته او را از پیمان شكنی مردم عراق بیم داده بود
و از او خواسته بود تا جانب عراق را رها كند و به یمن بگریزد .
امام فرمود: « آری ، اما پس
از آنكه از تو جدا شدم ، رسول خدا به خواب من آمد و گفت : ای حسین ، روی
به راه نِه كه خداوند می خواهد تو را در راه خویش كشته بیند.» محمد بن
حنیفه گفت :« انا لله وانا الیه راجعون ...»
راوی
عقل می گوید بمان و عشق می
گوید برو ؛ و این هر دو ، عقل و عشق را ، خداوند آفریده است تا وجود انسان
در حیرت میان عقل و عشق معنا شود، اگرچه عقل نیز اگر پیوند خویش را با چشمه
خورشید نَبُرد ، عشق را در راهی كه می رود ، تصدیق خواهد كرد ؛ آنجا دیگر
میان عقل و عشق فاصله ای نیست . عبدالله بن جعفر طیار ، شوی زینب كبری(س)
نیز دو فرزند خویش ـ « عون » و « محمد » ـ را فرستاد تا به موكب عشق
بپیوندند و با آن دو ، نامه ای كه در آن نوشته بود :« شما را به خدا سوگند
می دهم كه ازاین سفر بازگردی. از آن بیم دارم كه در این راه جان دهی و نور
زمین خاموش شود . مگرنه اینكه تو سراج مُنیر راه یافتگانی ؟»... و خود از
عمروبن سعید بن عاص درخواست كرد تا امان نامه ای برای حسین بنویسد و او
نوشت .
راوی
عجبا! امام مأمن كره ارض
است و اگر نباشد ،خاك اهل خویش را یكسره فرو می بلعد ، و اینان برای او
امان نامه می فرستند ... و مگر جز در پناه حق نیز مأمنی هست ؟ عقل را ببین
كه چگونه در دام جهل افتاده است! و عشق را ببين كه چگونه پاسخ
می گوید :« آن كه مردم را به طاعت خداوند و رسول او دعوت می كند هرگز
تفرقه افكن نیست و مخالفت خدا و رسول نكرده است . بهترین امان ، امان خداست
.و آنكس كه در دنیا از خدا نترسد ، آنگاه كه قیامت برپا شود در امان او
نخواهد بود . و من از خدا می خواهم كه در دنیا از او بترسم تا آخرت را در
امان او باشم ... »
عبدالله بن جعفرطیار بازگشت ، اگرچه زینب كبری(س) و دو فرزند خویش ـ عون و محمد ـ را در قافله عشق باقی گذاشت .
راوی
یاران ! این قافله ، قافله
عشق است و این راه كه به سرزمین طف در كرانه فرات می رسد ، راه تاریخ است و
هر بامداد این بانگ از آسمان می رسد كه :الرحیل ، الرحیل . از رحمت خدا
دور است كه این باب شیدایی را بر مشتاقان لقای خویش ببندد. ای دعوت فیضانی
است كه علی الدوام ، زمینیان را به سوی آسمان می كشد و ... بدان كه سینه
تو نیز آسمانی لایتناهی است با قلبی كه در آن ، چشمه خورشید می جوشد و گوش
كن كه چه خوش ترنمی دارد در تپیدن ؛ حسین ، حسین ، حسین ،حسین . نمی تپد ،
حسین حسین می كند . یاران ! شتاب كنید كه زمین نه جای ماندن ، كه گذرگاه
است ... گذر از نفس به سوی رضوان حق . هیچ شنیده ای كه كسی در گذرگاه ، رحل
اقامت بیفكند ؟... و مرگ نیز در اینجا همان همه با تو نزدیك است كه در
كربلا ، و كدام انیسی از مرگ شایسته تر ؟ كه اگر دهر بخواهد با كسی وفا كند
و او را از مرگ معاف دارد ، حسین كه از من و تو شایسته تر است . الرحیل ،
الرحیل ! یاران شتاب كنید.
ای شقایقهای آتش گرفته